|
«تاملی كوتاه بر
انديشههای اين شخصيتها و نيز نگاهی گذرا بر كارنامه آنها، تفاوتهای
اساسی در ديدگاهها و نظرات آنها را آشكار ميسازد. از اين رهگذر
ميتوان بهوضوح مشاهده كرد كه به دست دادن قرائتی واحد از قرآن و
يافتن روشی يكتا و برداشتی يگانه از ديانت اسلام ميسر نيست.»
اينها جملههای پايانی معرفی مفصلی است كه پايگاه
خبرپراكنی «بی بی سی» از كتاب تازه انتشار يافته «جهان اسلام بر سر دو
راهی »منتشر كرده است.
اين كتاب كه در آلمان بچاپ رسيده و تبليغات
بسيارگستردهای در مورد آن در اروپا و آمريكا آغاز شده است، در واقع
مجموعه مقالاتی است از گروهی نويسنده و روزنامه نگار آلمانی كه به
معرفی برخی چهرههای خاص از انديشمندان اسلامی پرداخته است.
انديشمندانی كه كتاب از آنها به عنوان «اصلاح طالبان
دينی ليبرال» ياد ميكند، از كشورهايی چون ايران، مصر، سوريه، تركيه،
لبنان، مراكش، قطر، اندونزی و آفريقای جنوبی برخاستهاند.
شخصيتهايی كه نويسندگان كتاب به معرفی انديشههای
آنها پرداختهاند، عبارتند از: طارق رمضان، فتح الله گولن، محمد
شعراوی، يوسف قرضاوی، محمد شبستری، عبدالكريم سروش، خالد ابوالفضل،
فريد اسحاق، جمال البناء، و عبدالحكيم مراد.
البته در اين ميان به نام شيرين عبادی نيز برميخوريم
كه از جهت غور در انديشه اسلامی، سنخيتی با چهرههای بالا ندارد.
كتاب جهان اسلام بر سر دوراهی را ميتوان بخشی از
سناريوی غرب برای به چالش كشيدن انديشههايی دانست كه مبلغ حكومت
اسلامی در جهان است.
گرايش ملتهای ستمديد مسلمان به مبانی حكومت اسلامی و
نمود رشد يابنده اين گرايش در كشورهای مختلف اسلامی، مهمترين عامل شكل
گيری سناريوی گستردهای است كه اسلام را از مرتبه يك ايدئولوژی كامل،
به يك دين محدود در چارچوبهای شخصی و فردی تنزل ميدهد.
وجه مشترك انديشه شخصيتهايی كه كتاب به بررسی تفكر
آنها پرداخته است، داشتن ديدگاههای ليبرالی، مخالفت با ارزش گرايی
اسلامی و دور نگه داشتن اسلام از سياست است كه در مورد مشخصه اخير بهتر
است به جای واژه «سياست» از «حكومت» استفاده كرد.
به عنوان مثال به ويژگيهايی كه كتاب جهان اسلام بر
سر دو راهی برای برخی از اين انديشمندان ذكر ميكند،توجه كنيد:
فتح الله گولن: «ديدگاههای او مبنی بر سازگاری
ارزشهای اسلام با لائيسيته (جدايی دين و دولت) ... از او چهرهای
موافق با سياستهای دولت تركيه ساخته كه ميكوشد خود را آماده پذيرش
اصول اوليه دمكراسی و ورود به اتحاديه كشورهای اروپايی كند.»
صهيب بن شيخ: «ديدگاههای ليبرال او مخالف آشكار با
بنيادگرايی و هشدارهايش درباره به سياست آلودن اسلام و ...»
خالد ابوالفضل: «دمكراسی غربی با تعيين حق بيان، حق
تشكيل انجمن و حق رای برای همگان بيشترين قابليت را برای رشد عدالت و
حمايت از شأن انسانی داراست.»
كتاب جهان اسلام بر سر دو راهی، پس از بيان مفصل
ديدگاههای اين افراد، نتيجهگيری ميكند كه «به دست دادن قرائتی واحد
از قرآن و يافتن روشی يكتا و برداشتی يگانه از ديانت اسلام ميسر نيست.»
به عبارت ديگر، كتاب جهان اسلام بر سر دو راهی، نه
تنها ساحت انديشه سياسی اسلام را به چالش ميكشد، بلكه ماهيت متشكل و
قابل ارائه اسلام را به عنوان مجموعهای از بايدها و نبايدها زير سوال
ميبرد و اين كار را با استفاده از ديدگاههای انديشمندانی می كند كه
از درون جهان اسلام برخاستهاند و انتظار ميرود به جای منزويكردن
ايدئولوژی اسلامی، در راه اعتلای آن بكوشند. |